Shloka 126
इन्द्रेण वृत्रवधः, ब्रह्महत्याया अनुगमनम्, तथा च विभाजन-निवासविधानम्
Indra’s defeat of Vṛtra; pursuit by Brahmahatyā; allocation of her abodes
तदेतदुपशान्तेन बोद्धव्यं शुचिकर्मणा । मन और वाणीको अर्थात् मनसहित समस्त इन्द्रियोंको बुद्धिद्वारा वशमें करे
tadetadupaśāntena boddhavyaṃ śucikarmaṇā |
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਤੱਤ ਉਹੀ ਜਾਣੇ ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਵੇ। ਵਿਵੇਕ-ਬੁੱਧੀ ਦੇ ‘ਨੇਤਰ’ ਨਾਲ ਮਨ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਸਮੇਤ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਸ਼ਮਿਤ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਵੇਕ-ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਲ ਕਰ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜੀਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਆਚਾਰ-ਵਿਚਾਰ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਾਕਸ਼ਾਤਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Realization of the highest truth requires inner calm and purity of conduct: restrain mind, speech, and senses through discriminative intellect; then transcend even that discriminative activity through Self-knowledge, culminating in absorption of the individual self into the Supreme.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues advising Yudhishthira, presenting a contemplative discipline: progressive inward withdrawal and stilling of faculties leading to direct realization of the Supreme.