Shloka 31
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
सुखं दुःखान्तमालस्यं दाक्ष्यं दुः:खं सुखोदयम् । भूति: श्रीद्वीर्धृति: कीर्तिर्देक्षे वसति नालसे
sukhaṁ duḥkhāntam ālasyaṁ dākṣyaṁ duḥkhaṁ sukhodayam | bhūtiḥ śrīr dhṛtiḥ kīrtir dakṣe vasati nālase ||
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਆਲਸ ਸੁਖ ਵਰਗਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਦੱਖਲ ਤੇ ਉਦਮ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁੱਖ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸੁਖ ਦਾ ਉਦਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਐਸ਼ਵਰਜ, ਲੱਛਮੀ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਸਮਰੱਥ ਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਲਸੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Short-term ease from idleness is deceptive because it culminates in suffering, whereas the hardship of disciplined, competent effort produces lasting happiness; therefore prosperity, fortune, resolve, and fame naturally accompany the industrious, not the lazy.
In the didactic setting of the Śānti Parva, Vyāsa delivers a moral instruction contrasting ālasya (sloth) with dākṣya (capable diligence), emphasizing how inner qualities determine one’s welfare and reputation.