Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 5
तृष्णाक्षय-उपदेशः
Instruction on the Cessation of Craving
उन्हें वे सनातन लोक प्राप्त होते हैं, जहाँ शोक और दुःखका सर्वथा अभाव है तथा जहाँ रजोगुण (काम-क्रोध आदि) का दर्शन नहीं होता। उस परम गतिको पाकर उन्हें गाहस्थ्य-आश्रममें रहने और यहाँके धर्मोके पालन करनेकी क्या आवश्यकता रह जाती है? ।।
syūmarśmir uvāca | yady eṣā paramā kāṣṭhā yady eṣā paramā gatiḥ | gṛhasthān vyapāśritya nāśramo 'nyaḥ pravartate ||
ਸ੍ਯੂਮਰਸ਼ਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਣਾ ਹੀ ਪਰਮ ਕਾਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਗਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੋਰ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸ਼ਰਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਠਹਿਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਸਭ ਆਸ਼ਰਮ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਾਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।
कपिल उवाच
Educational Q&A
Even if liberation through knowledge is the highest aim, the gṛhastha-āśrama remains foundational because the other āśramas depend on householders for material and social support, enabling disciplined life and spiritual pursuit.
In a dialogue context within Śānti Parva, Syūmarśmi responds to the claim that the supreme goal is attained by knowledge and abiding in Brahman, arguing that this does not diminish householders; rather, it highlights their indispensable role in sustaining the entire āśrama order.