Shloka 123
कुण्डधारोपाख्यानम्
Kuṇḍadhāra-Upākhyāna: Dharma’s Superiority over Wealth and Desire
Devanagari script
श्रद्धापूतं वदान्यस्य हतमश्रद्धयेतरत् । “किंतु एक बार यज्ञमें प्रजापतिने उनके इस बर्तावको देखकर कहा--'देवताओ! तुमने यह अनुचित किया है। वास्तवमें उदारका अन्न उसकी श्रद्धाके कारण पवित्र होता है और कंजूसका अश्रद्धाके कारण अपवित्र एवं नष्टप्राय समझा जाता है-
Translation
‘ਦਾਨੀ ਦਾ ਅੰਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਦਾ (ਕੰਜੂਸ ਦਾ) ਅੰਨ ਅਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ-ਪ੍ਰਾਇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’ ਇਕ ਵਾਰ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਰਤਾਵ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ—‘ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ! ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਅਨੁਚਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦਾਨੀ ਦਾ ਅੰਨ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੰਜੂਸ ਦਾ ਅੰਨ ਉਸ ਦੀ ਅਸ਼ਰਧਾ ਕਰਕੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਨਸ਼ਟ-ਪ੍ਰਾਇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’
Word by Word
श्रद्धाby/with faith
श्रद्धा:
Karana
TypeNoun
Rootश्रद्धा
FormFeminine, Instrumental, Singular
पूतम्purified
पूतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपूत (पु-धातु, क्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
वदान्यस्यof the generous man
वदान्यस्य:
Sambandha
TypeNoun/Adjective
Rootवदान्य
FormMasculine, Genitive, Singular
हतम्destroyed/ruined
हतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहत (हन्-धातु, क्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अश्रद्धयाby/with lack of faith
अश्रद्धया:
Karana
TypeNoun
Rootअश्रद्धा
FormFeminine, Instrumental, Singular
इतरत्the other (food/thing) i.e., of the other person
इतरत्:
Karma
TypeAdjective/Pronoun
Rootइतर
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes