Shloka 46
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
Devanagari script
भूमिं भूमिशयांश्वैव हन्ति काष्ठमयोमुखम् । तथैवानडुहो युक्तान् समवेक्षस्व जाजले
Translation
ਹੇ ਜਾਜਲੇ! ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਫਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਹਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੋਤੇ ਗਏ ਬੈਲਾਂ ਦੀ ਦੁर्दਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਕਰ।
Word by Word
भूमिम्the earth/ground
भूमिम्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Accusative, Singular
भूमिशयान्those lying/dwelling in the earth (earth-dwellers)
भूमिशयान्:
Karma
TypeNoun
Rootभूमिशय
FormMasculine, Accusative, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
हन्तिkills/harms
हन्ति:
TypeVerb
Rootहन्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
काष्ठमयmade of wood
काष्ठमय:
TypeAdjective
Rootकाष्ठमय
FormMasculine, Nominative, Singular
मुखम्mouth/face; (here) the ploughshare-mouth
मुखम्:
Karma
TypeNoun
Rootमुख
FormNeuter, Accusative, Singular
तथाthus/in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/also
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अनडुहःof the bull/ox
अनडुहः:
TypeNoun
Rootअनडुह्
FormMasculine, Genitive, Singular
युक्तान्yoked/put to work
युक्तान्:
Karma
TypeAdjective
Rootयुक्त
FormMasculine, Accusative, Plural
समवेक्षस्वlook upon/consider carefully
समवेक्षस्व:
TypeVerb
Rootसम्-अव-ईक्ष्
FormImperative, Second, Singular, Atmanepada
जाजलेO Jājali
जाजले:
TypeNoun
Rootजाजल
FormMasculine, Vocative, Singular
जाजलेO Jājali (repeated for emphasis)
जाजले:
TypeNoun
Rootजाजल
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
तुलाधार उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes