Shloka 1
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
- इसी अध्यायमें पहले अदृश्य भूत-पिशाचोंके द्वारा उपर्युक्त वचन कहा गया है। यहाँ उसीको आकाशवाणी बतला रहे हैं। द्विषष्ट्यधिकद्विशततमो< ध्याय: जाजलि और तुलाधारका धर्मके विषयमें संवाद भीष्म उवाच इत्युक्त: स तदा तेन तुलाधारेण धीमता । प्रोवाच वचनं धीमान् जाजलिर्जपतां वर:
bhīṣma uvāca | ity uktaḥ sa tadā tena tulādhāreṇa dhīmatā | provāca vacanaṃ dhīmān jājalir japatāṃ varaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਜਦੋਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਤੁਲਾਧਾਰ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, ਤਦ ਜਪ-ਤਪ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਜਾਜਲੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ। ਇੱਥੇ ਧਰਮ-ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਚਲਦੀ ਹੈ; ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸੰਨਿਆਸੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰਮਈ ਉੱਤਰ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharma-discussion where ethical wisdom is not confined to ascetics: a householder (Tuladhara) can articulate profound moral insight, prompting the ascetic Jajali to respond thoughtfully. It introduces the theme that true dharma is measured by conduct and discernment, not merely by outward status.
Bhishma narrates to the king that after Tuladhara’s statement, Jajali—renowned for japa—replies. This verse functions as a transition into Jajali’s response within the Jajali–Tuladhara dialogue on dharma.