Shloka 25
चिरकारि-उपाख्यानम् / The Exemplum of Cirakārī: Deliberation Before Irreversible Action
सर्व प्रियाभ्युपगतं धर्ममाहुर्मनीषिण: । पश्यैतं लक्षणोद्देशं धर्माधर्मे युधिछ्ठिर
sarva-priyābhyupagataṁ dharmam āhur manīṣiṇaḥ | paśyaitaṁ lakṣaṇoddeśaṁ dharmādharmayoḥ yudhiṣṭhira ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵ ‘ਤੇ ਟਿਕਿਆ ਜੋ ਵਰਤਾਵ ਹੈ, ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਲੱਛਣ ਇਹ ਹੈ: ਜੋ ਸਰਬਜਨ ਹਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ; ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਅਧਰਮ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dharma is identified by universal benevolence: conduct that is affectionate, considerate, and beneficial toward all is dharma; its opposite is adharma.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma teaches Yudhiṣṭhira how to recognize dharma succinctly, offering a practical criterion for ethical judgment after the war.