Shloka 20
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
यद्यप्यस्य महीं दद्याद् रत्नपूर्णामिमां नर: । इदमेव ततः श्रेय इति मन्येत तत्त्ववित्
vyāsa uvāca |
yady apy asya mahīṁ dadyād ratnapūrṇām imāṁ naraḥ |
idam eva tataḥ śreya iti manyeta tattvavit |
tatra yat prītisaṁyuktaṁ kiñcid ātmani lakṣayet |
praśāntam iva saṁśuddhaṁ sattvaṁ tad upadhārayet |
ਵਿਆਸ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੱਤਵ-ਵੇਤਾ ਇਹੀ ਮੰਨੇਗਾ ਕਿ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਭਲਾ ਇਹੀ ਹੈ—ਗਿਆਨ। ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ—ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ—ਦਿਸੇ, ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਸਤ੍ਤਵ-ਗੁਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੈ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
True welfare (śreyas) is knowledge, not even the greatest material gift. A practical sign of sattva is an inner state of purified, quiet gladness; recognizing this helps one discern the mind’s movement toward clarity and virtue.
In the Śānti Parva’s instruction on peace and right living, Vyāsa delivers a didactic comparison—jewel-filled earth versus knowledge—and then gives a diagnostic criterion for inner cultivation: noticing serene, purified joy as the mark of sattva arising.