Shloka 16
अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः
Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas
न हायं चक्षुषा दृश्यो न च सर्वैरपीन्द्रियै: । मनसा तु प्रदीपेन महानात्मा प्रकाशते
na hāyaṃ cakṣuṣā dṛśyo na ca sarvair apīndriyaiḥ | manasā tu pradīpena mahānātmā prakāśate ||
ਇਹ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ-ਰੂਪੀ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The Supreme Self is not an object of sensory perception; it is realized inwardly when the mind becomes a clear illuminator—purified, steady, and subtle—so that true knowledge arises in the intellect.
In the instruction-filled Shānti Parva, Vyāsa is presenting a contemplative teaching: shifting the seeker from reliance on external senses to disciplined inner awareness as the proper means to apprehend the highest reality.