Shloka 12
अध्यात्म-तत्त्व-निर्णयः
Adhyātma Taxonomy: Elements, Faculties, and Guṇas
Devanagari script
इन्द्रियाणां तथैवैषां सर्वेषामी श्वर॑ मन: । नियमे च विसर्गे च भूतात्मा मानसस्तथा
Translation
ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਸਭ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਵਿਰਤ ਕਰਨ ਤੇ ਰੋਕਣ—ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਭੂਤਾਤਮਾ (ਜੀਵਾਤਮਾ) ਮਨ ਦਾ ਵੀ ਸੁਆਮੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ-ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਮਰੱਥ ਹੈ।
Word by Word
इन्द्रियाणाम्of the senses
इन्द्रियाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Genitive, Plural
तथाthus, likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
एषाम्of these
एषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Genitive, Plural
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Genitive, Plural
ईश्वरO lord
ईश्वर:
TypeNoun
Rootईश्वर
FormMasculine, Vocative, Singular
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Nominative, Singular
नियमेin restraint/control
नियमे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनियम
FormMasculine, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
विसर्गेin release/letting go
विसर्गे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootविसर्ग
FormMasculine, Locative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
भूतात्माthe embodied self (living soul)
भूतात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootभूतात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
मानसःmental; related to the mind
मानसः:
TypeAdjective
Rootमानस
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
Speaker
व्यास उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes