Shloka 1
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
ऑपन--माजल छा असल षट्त्रिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: ध्यानके सहायक योग
Vyāsa uvāca: atha ced yo rocayed etad uhyeta srotasā yathā | unmajjaṁś ca nimajjaṁś ca jñānavān plavavān bhavet ||
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਤਸ! ਜਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਉੱਪਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੌਕਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ-ਉੱਭਰਦਾ ਮਨੁੱਖ ਜੇ ਇਸ ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨ-ਰੂਪੀ ਨੌਕਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Knowledge (jñāna) is presented as the saving ‘boat’ that enables a person, otherwise swept up and down by the current of saṁsāra, to cross beyond suffering and attain liberation-oriented stability.
Vyasa introduces an instructive simile: like someone repeatedly surfacing and sinking while being carried by a river’s flow, an ordinary person is carried by worldly currents; but the wise person, taking refuge in knowledge, gains a means of crossing over.