Shloka 5
अर्जुनस्य युधिष्ठिरं प्रति क्षात्रधर्मोपदेशः | Arjuna’s Counsel to Yudhiṣṭhira on Kṣatra-Dharma
क्षात्रधर्मो महारौद्र: शस्त्रनित्य इति स्मृतः । वधश्च भरतश्रेष्ठ काले शस्त्रेण संयुगे
kṣātradharmo mahāraudraḥ śastranitya iti smṛtaḥ | vadhaś ca bharataśreṣṭha kāle śastreṇa saṃyuge ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਭਰਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਖ਼ਸ਼ਤਰੀ ਧਰਮ ਅਤਿ ਉਗਰ ਹੈ; ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਦਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੇਲਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਵਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਦਾ ਕੋਈ ਯੋਗ ਆਧਾਰ ਨਹੀਂ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames kṣatriya-dharma as inherently tied to armed conflict: a warrior’s life involves weapons, and death by weapons in battle is a foreseeable, time-bound outcome. Hence, excessive grief over such deaths is presented as misplaced when viewed through the lens of that duty.
Vaiśampāyana addresses a Bharata prince/descendant, explaining the harsh nature of the warrior code. He emphasizes that battle and weapon-death are integral to the kṣatriya’s ordained role, offering a rationale meant to steady the listener’s mind against lamentation.