Shloka 25
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
अथ चेदेवमप्यस्ति यल्लोके नोपपद्यते । अजरोथ<यममृत्युश्व राजासौ मन्यते यथा
atha ced evam apy asti yal loke nopapadyate | ajaro 'yam amṛtyuś ca rājāsau manyate yathā ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਆਸਰੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਅਜਰ-ਅਮਰ ਆਤਮਾ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ‘ਅਜਰ-ਅਮਰ’ ਕਹਿਣ ਵਾਲੀ ਸਿਫ਼ਤ ਵੀ ਅੱਖਰਸ਼ਹਿ ਸੱਚ ਮੰਨਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਚਨ ਅਕਸਰ ਰੀਤ-ਅਲੰਕਾਰ ਹਨ; ‘ਅਜਰ’ ਮਤਲਬ ਨਿਰੋਗ ਦੇਹ, ‘ਸਵਰਗ-ਸੁਖ’ ਮਤਲਬ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸੁਖਭੋਗ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma highlights that some exalted claims—such as ‘unaging, deathless self’ or ‘immortal king’—may function as conventional or figurative speech rather than strict literal description; one should be careful about how scriptural language is interpreted.
In the Shanti Parva’s didactic dialogue, Bhishma is explaining a skeptical/critical line of reasoning: if one accepts non-empirical claims solely on authority, then one must also accept ordinary hyperbole (like bards calling a king immortal), thereby urging discernment about literal versus conventional meanings.