Shloka 11
दमप्रशंसा — Praise of Self-Restraint
Dama
शुक्रतो रसतश्रैव देहाज्जायन्ति जन्तव: । स्वभावात् कर्मयोगाद् वा तानुपेक्षेत बुद्धिमान्
śukrato rasataś caiva dehāj jāyanti jantavaḥ | svabhāvāt karmayogād vā tān upekṣeta buddhimān ||
ਇਸ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕਰ ਰਾਹੀਂ ਅਤੇ ਰਸ/ਪਸੀਨੇ ਆਦਿ ਦਿਹੀ ਦ੍ਰਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕਰਮ-ਯੋਗ ਕਰਕੇ (ਪ੍ਰਾਰਬਧ ਅਨੁਸਾਰ) ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਉਪੇਖਾ ਰੱਖ ਕੇ ਅਨਾਸਕਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches dispassion: since beings arise through natural processes and the working out of karma, the wise should not become mentally entangled—maintaining equanimity and non-attachment (upekṣā) toward such occurrences.
In Śānti Parva, Bhīṣma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and right conduct. Here he frames the arising of living beings as a natural/karma-driven process and advises the listener to respond with detached discernment rather than fixation or anxiety.