Shloka 26
इसलिये ज्ञानके द्वारा बुद्धिको, बुद्धिके द्वारा मनको तथा मनके द्वारा इन्द्रिय- समुदायको निर्मल एवं शुद्ध करके अविनाशी परमात्माको प्राप्त किया जा सकता है ।।
buddhipravīṇo manasā samṛddho nirāśiṣaṁ nirguṇam abhyupaiti | paraṁ tyajantīha viloḍyamānā hutāśanaṁ vāyur ivendhanastham ||
ਇਸ ਲਈ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ, ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ-ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਵੇਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੀਣ ਅਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨਿਰਗੁਣ ਸਤਿ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਇੰਧਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਮਥ ਕੇ ਭੜਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਸਕਤੀਆਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅੰਤਰ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Liberation is presented as an inner purification sequence: knowledge clarifies the intellect, the clarified intellect steadies the mind, and the steady mind disciplines the senses. With desirelessness and detachment, one can approach the imperishable, attributeless Supreme Self.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising Yudhishthira on the path of peace and liberation after the war, using the analogy of wind kindling fire hidden in fuel to illustrate how disciplined practice reveals the Supreme already present within.