Shloka 286
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
एवं नवविधो ज्ञेय: पार्थिवो गन्धविस्तर: । अनुकूल
evaṁ navavidho jñeyaḥ pārthivo gandha-vistaraḥ | anukūlaḥ pratikūlaḥ madhuraḥ kaṭuḥ nihārī dūrataḥ āgacchantī tīkṣṇa-gandha-miśritaḥ snigdhaḥ rūkṣaḥ viśadaś ca—ete gandhasya nava bhedā jñātavyāḥ | evaṁ pārthiva-gandhasya vistaro vyākhyātaḥ |
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਥਿਵ ਗੰਧ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨੌ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਅਨੁਕੂਲ, ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ, ਮਧੁਰ, ਕਟੁ, ‘ਨਿਹਾਰੀ’ (ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦੀ ਹੋਈ ਲੱਗੇ), ਤੀਖੀ ਗੰਧ ਨਾਲ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ, ਸਨਿਗਧ, ਰੂਖਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਦ/ਸ਼ੁੱਧ। ਇਹ ਗੰਧ ਦੇ ਨੌ ਭੇਦ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ-ਤੱਤ ਦੀ ਗੰਧ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
The verse classifies the earth-element’s sensory quality—smell—into nine recognizable types, training discernment (viveka) about sense-data as part of a broader philosophical analysis of the elements and perception.
In a didactic discourse attributed to Bharadvāja within Śānti Parva, the speaker is enumerating and defining categories of sensory qualities; here he concludes the ninefold description of ‘earthly’ odors.