Shloka 26
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
भूमेर्गन्धगुणान् वेत्ति रसं चादभ्य: शरीरवान् । ज्योतिषा चक्षुषा रूपं स्पर्श वेत्ति च वाहिना
bhūmer gandhaguṇān vetti rasaṃ cādbhyaḥ śarīravān | jyotiṣā cakṣuṣā rūpaṃ sparśaṃ vetti ca vāhinā ||
ਭਰਦਵਾਜ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਗੰਧ-ਗੁਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜਲ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਰਸ ਦਾ ਆਸਵਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤ੍ਵਚਾ-ਇੰਦ੍ਰੀ ਰਾਹੀਂ ਸਪਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
भरद्वाज उवाच
Educational Q&A
Sense-knowledge operates through an elemental basis: smell is rooted in earth, taste in water, sight in fire/light, and touch in air. The verse highlights how the embodied self experiences the world via element-linked faculties, a common Shanti Parva move toward discriminating body, senses, and deeper self.
Bharadvāja is instructing his listener in a philosophical analysis of perception, enumerating how each sensory cognition corresponds to a particular element. This supports the broader Shanti Parva discourse on understanding embodiment and cultivating discernment.