Shloka 28
अध्याय १७८ — प्राणवायुगतिः तथा शारीराग्निव्यवस्था
Adhyāya 178 — The courses of prāṇa-vāyu and the regulation of the bodily fire
अनुतर्षुल एकार्थ: स्वादु गाड़मिवोदकम् | मद्विलापनमेतत्तु प्रतिबुद्धो5स्मि संत्यज
anutarṣur ekārthaḥ svādu gāḍham ivodakam | madvilāpanam etat tu pratibuddho 'smi saṃtyaja, kāma! svādiṣṭa-gaḍa-jalake samānaṃ idaṃ dhanaṃ tṛṣṇāyā hi vṛddhi-karaṇam | ahaṃ suṣṭhu jñāta-vān asmi yat eṣā tṛṣṇā-vṛddhiḥ mama vināśa-kāraṇam; ataḥ tvaṃ mama piṇḍaṃ choda de ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਕਾਮ! ਮਿੱਠੇ, ਗਹਿਰੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ ਇਹ ਧਨ ਕੇਵਲ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਹੀ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਜਾਗ ਕੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਇਹ ਵਾਧਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਹਟਾ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Wealth and sense-pleasures can be like sweet water that paradoxically intensifies thirst: indulgence often increases craving rather than satisfying it. Ethical freedom comes from awakening (pratibodha) to this mechanism and deliberately abandoning the grip of kāma (desire), which otherwise becomes a cause of personal ruin.
In Shanti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhishma speaks in a reflective, admonitory tone, personifying Desire as an adversary. He declares that he has ‘awakened’ to how wealth fuels craving and asks Kāma to leave him—signaling a turn toward renunciation and self-control as the foundation for peace and right living.