Shloka 32
प्रजाविसर्ग-तत्त्वनिर्णयः | Cosmogony of Elemental Emergence
Bharadvāja–Bhṛgu Dialogue
शान्तियज्ञरतो दान्तो ब्रह्मयज्ञे स्थितो मुनि: । वाड्मन:कर्मयज्ञश्च भविष्याम्युदगायने
śāntiyajñarato dānto brahmayajñe sthito muniḥ | vāṅmanaḥkarmayajñaś ca bhaviṣyāmy udagāyane ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਮੈਂ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਾਂਗਾ; ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ्ञ—ਵੇਦ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਸਵਾਧਿਆਇ—ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਂਗਾ ਅਤੇ ਮੁਨੀ-ਧਰਮ ਅਪਣਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਯਣ ਆਉਣ ਤੇ ਵਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਯਜ्ञ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਜਪ ਤੇ ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਾਗ੍ਯਜ्ञ, ਧਿਆਨ ਮਨੋਯਜ्ञ, ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਕਰਮਯਜ्ञ—ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਉੱਤਰੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਸਕਾਂ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that true dharma can be lived as a continuous ‘yajña’ (sacrificial offering) through disciplined speech, mind, and action—by japa and scriptural study, meditation, and righteous duties—grounded in peace (śānti) and self-control (dama).
Bhishma, lying on his bed of arrows and instructing Yudhiṣṭhira in Śānti Parva, describes his own intended spiritual regimen: he will remain devoted to peace and Brahma-yajña and, at the auspicious time of uttarāyaṇa, depart by the northern course through sustained inner and outer disciplines.