Shloka 21
प्रजाविसर्ग-तत्त्वनिर्णयः | Cosmogony of Elemental Emergence
Bharadvāja–Bhṛgu Dialogue
कृतानां फलमप्राप्तं कर्मणां कर्मसंज्ञितम् । क्षेत्रापणगृहासक्तं मृत्युरादाय गच्छति
kṛtānāṃ phalam aprāptaṃ karmaṇāṃ karmasaṃjñitam | kṣetrāpaṇagṛhāsaktaṃ mṛtyur ādāya gacchati ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਕਸਰ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਕੰਮ’ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਖੇਤ, ਦੁਕਾਨ ਅਤੇ ਘਰ ਨਾਲ ਚਿਮੜਿਆ—ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਤ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Worldly projects and possessions can keep one absorbed, yet death may arrive before any ‘fruit’ is enjoyed; therefore one should reduce attachment, act with dharma, and prioritize what remains meaningful beyond uncertain lifespan.
In the Śānti Parva instruction, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira on right living: he depicts an ordinary person bound to farm, trade, and household concerns, and personified Death abruptly taking him away before his efforts yield results.