Shloka 13
प्रजाविसर्ग-तत्त्वनिर्णयः | Cosmogony of Elemental Emergence
Bharadvāja–Bhṛgu Dialogue
Devanagari script
शष्पाणीव विचिन्वन्तमन्यत्रगतमानसम् | वृकीवोरणमासाद्य मृत्युरादाय गच्छति
Translation
ਜਿਵੇਂ ਘਾਹ ਚੁਗਦਿਆਂ, ਮਨ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਭੇਡ ਦੇ ਕੋਲ ਅਚਾਨਕ ਭੇੜੀਆ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬੋਚ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਹੋਰ ਥਾਂ ਲੱਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਅਚਾਨਕ ਮੌਤ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Word by Word
शष्पाणिblades of grass
शष्पाणि:
Karma
TypeNoun
Rootशष्प (तृण/घास)
FormNeuter, Accusative, Plural
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
विचिन्वन्तम्gathering/picking up
विचिन्वन्तम्:
TypeVerb
Rootवि + चि (चिनोति)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Accusative, Singular
अन्यत्रelsewhere
अन्यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअन्यत्र
गतgone
गत:
TypeAdjective
Rootगम् (गच्छति)
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Accusative, Singular
मानसम्mind
मानसम्:
TypeNoun
Rootमानस (मनस्-सम्बन्धी/मन)
FormNeuter, Accusative, Singular
वृकीa she-wolf
वृकी:
Karta
TypeNoun
Rootवृकी (मादा-भेड़िया)
FormFeminine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
उरणम्a ram/sheep
उरणम्:
Karma
TypeNoun
Rootउरण (भेड़/मेष)
FormMasculine, Accusative, Singular
आसाद्यhaving reached/coming upon
आसाद्य:
TypeVerb
Rootआ + सद् (सीदति/सदति)
FormAbsolutive (क्त्वा-प्रत्ययान्त, ल्यप्), Parasmaipada (usage), having reached/coming upon
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
आदायhaving seized/taken
आदाय:
TypeVerb
Rootआ + दा (ददाति)
FormAbsolutive (क्त्वा-प्रत्ययान्त, ल्यप्), having taken/seized
गच्छतिgoes away
गच्छति:
TypeVerb
Rootगम् (गच्छति)
FormPresent (लट्), 3rd, Singular, Parasmaipada
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes