Shloka 576
बक-गौतमाख्यानम् / The Baka–Gautama Account
On Gratitude and Friendship Ethics
Devanagari script
अचरद् वैरिसड्रेषु दावाग्निरिव कक्षग: । जैसे सूखी लकड़ी और घास-फूँसमें लगा हुआ दावानल वनके समस्त वृक्षोंको जला देता है
Translation
ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਘਾਹ-ਫੂਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਸਾਰੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸੁੱਟਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਸ਼ਤਰੂ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਦਾਵਾਨਲ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ, ਕੱਟਦੇ, ਚੀਰਦੇ-ਫਾੜਦੇ, ਘਾਇਲ ਕਰਦੇ, ਭੇਦਦੇ, ਵਿਦੀਰਨ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਢਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਗਏ।
Word by Word
अचरत्moved/roamed
अचरत्:
Karta
TypeVerb
Rootचर्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
अरि-सङ्घेषुamong/in the host of enemies
अरि-सङ्घेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअरि-सङ्घ
FormMasculine, Locative, Plural
दावाग्निःa forest-fire
दावाग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootदावाग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
कक्षगःmoving through thickets/brush (one that goes in the undergrowth)
कक्षगः:
Karta
TypeNoun
Rootकक्षग
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes