Shloka 19
त्रिवर्गविचारः
Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma
अनिन्दितो हाुकामात्मा नाल्पेष्वर्थ्यनसूयक: । समुद्रकल्प: स नरो न कथंचन पूर्यते
anindito hi akāmatmā nālpeṣv arthy anasūyakaḥ | samudrakalpaḥ sa naro na kathaṃcana pūryate ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿੰਦਿਆਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਰ ਆਕਾਂਖਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਛੋਟੇ ਲਾਭਾਂ ਲਈ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਂਦਾ, ਤੱਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਤੱਕਦਾ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ ਗਹਿਰਾਈ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਸਮੁੰਦਰ ਅਪਾਰ ਜਲ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭਰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਧਰਮ-ਸੰਚੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A truly disciplined person is free from craving, does not chase petty gains or trivial pleasures, and does not fault-find; such a person remains ever intent on increasing dharma, never becoming complacently 'full' of virtue.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous conduct; here he describes the marks of a blameless, self-restrained person using the ocean as a metaphor for inexhaustible depth and continual growth in dharma.