Shloka 32
अज्ञान–लोभयोः परस्परहेतुत्वम्
Mutual Causality of Ignorance and Greed
बृहस्पति देवगुरुं सुरासुरा: सर्वे समेत्याभ्यनुयुज्य राजन् । धर्म्य फलं वेत्थ फल महर्षे तथैव तस्मिन्नरके पारलोक्ये
śaunaka uvāca | bṛhaspatiṁ devaguruṁ surāsurāḥ sarve sametya abhyanuyujya rājan | dharmyaṁ phalaṁ vettha phalaṁ maharṣe tathaiva tasmin narake pāralaukye |
ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਇੱਕ ਵਾਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਗੁਰੂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਕੋਲ ਗਏ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ—“ਮਹਰਿਸ਼ੇ! ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਜਾਣਦੇ ਹੋ; ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਾਪ-ਫਲ ਵਜੋਂ ਜੋ ਨਰਕ-ਯਾਤਨਾ ਭੋਗਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਲਈ ਸੁਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਕੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ-ਰੂਪ ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਦੱਸੋ ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਪੁਰਖ ਆਪਣੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।”
शौनक उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral-philosophical inquiry: dharma yields specific karmic fruits, sin yields painful retribution (including hell), and the key question is whether yogic equanimity—treating pleasure and pain alike—enables one to transcend or ‘conquer’ the underlying merit and demerit that generate those experiences, and how a righteous person eradicates sin.
Śaunaka recounts that the devas and asuras jointly approach Bṛhaspati with reverence and ask him to explain the results of virtue and vice, the nature of otherworldly punishment, and whether a yogin’s even-mindedness over pleasure and pain overcomes the karmic causes (puṇya and pāpa), along with practical means by which a dharmic person destroys sin.