Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 163
अज्ञान–लोभयोः परस्परहेतुत्वम्
Mutual Causality of Ignorance and Greed
त्यजतां जीवितं श्रेयो निवृत्ते पुण्यपापके । इस संसारके सम्पूर्ण प्राणियोंमें जब दुःख ही नहीं है
śaunaka uvāca | tyajatāṃ jīvitaṃ śreyo nivṛtte puṇya-pāpake |
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਾਪ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤਾਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ? ਸੁਖ ਅਤੇ ਦੁੱਖ—ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਹਨ; ਸੰਪਰਕ ਤੇ ਸੰਗਤ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉੱਠਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਮੇਰਾ’ ਵਾਲੀ ਮਮਤਾ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਸਮੇਤ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ-ਪਾਪ ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ—ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਖਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਕਲਿਆਣਮਈ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
शौनक उवाच
Educational Q&A
True welfare (śreyas) lies in detachment: when ego and possessiveness are abandoned and the dualities of merit and sin no longer bind, one’s life becomes intrinsically auspicious; pleasure and pain are seen as natural to embodied existence under prakṛti.
In the didactic setting of Śānti Parva, Śaunaka speaks a reflective teaching on the inevitability of pleasure and pain for embodied beings and praises the state of renunciation in which both puṇya and pāpa have ceased to operate.