Shloka 19
आपद्धर्मे राज्ञः नीतिः — Bharadvāja’s Counsel on Crisis-Statecraft (Śānti Parva 138)
आदी न कुरुते श्रेय: कुशलो<स्मीति यः पुमान् | स संशयमवाप्रोति यथा सम्प्रतिपत्तिमान्
ādau na kurute śreyaḥ kuśalo 'smīti yaḥ pumān | sa saṁśayam avāpnoti yathā sampratipattimān matsyaḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਮਨੁੱਖ “ਮੈਂ ਸਮਰੱਥ ਹਾਂ” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਭਲੇ ਦਾ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ-ਬੁੱਧੀ ਮੱਛੀ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਦੇਹ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਕੇਵਲ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਆਖ਼ਰੀ ਵੇਲੇ ਦੀ ਚਤੁਰਾਈ ਉੱਤੇ ਨਾਹ ਟਿਕੋ; ਆਪਣਾ ਹਿਤ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪੱਕਾ ਕਰੋ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not rely on mere confidence in one’s skill; secure one’s true welfare (śreyas) early through timely, well-considered action. Last-minute cleverness cannot always avert danger once circumstances have turned adverse.
In Bhishma’s instruction in the Shanti Parva, he warns the listener through a simile: a person who postpones beneficial measures because he thinks himself capable ends up in a life-threatening predicament, like a fish that is quick-witted in the moment yet still gets trapped.