Shloka 40
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
हरेत कीर्ति धर्ममस्योपरुन्ध्या- दर्थे दीर्घ वीर्यमस्योपहन्यात् । रिपुर्देष्टा दुर्बलो वा बली वा तस्माच्छत्रोर्नैंव हीयेदू यतात्मा
bhīṣma uvāca | haret kīrtiṃ dharmam asyoparundhyād arthe dīrghaṃ vīryam asyopahanyāt | ripur dveṣṭā durbalo vā balī vā tasmāc chatror naiva hīyed u yatātmā ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦੁਸ਼ਮਣ ਜੋ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਤਾਕਤਵਰ, ਉਹ ਰਾਜੇ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਨ-ਸਾਧਨ ਤੇ ਰਾਜ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਮਰਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਾਹਜ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਆਤਮ-ਸਯੰਮੀ ਰਾਜਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹ ਨਾ ਹੋਵੇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must remain vigilant toward enemies at all times; even a seemingly weak foe can damage reputation, disrupt righteous governance (dharma), and undermine prosperity and power (artha and vīrya). Self-control should be paired with strategic alertness, not complacency.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma advises Yudhishthira on rajadharma. Here he warns that an enemy’s malice can erode a king’s standing and capacity, so the king should not relax his guard.