Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 30
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
Devanagari script
अमोघक्रोधहर्षस्य स्वयं कृत्यान्ववेक्षितु: । आत्मप्रत्ययकोशस्य वसुदैव वसुन्धरा
Translation
ਜਿਸ ਦਾ ਹੱਸਣਾ ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਦੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ—ਉਸ ਰਾਜੇ ਲਈ ਇਹ ਵਸੁੰਧਰਾ (ਧਰਤੀ) ਆਪ ਹੀ ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Word by Word
अमोघक्रोधहर्षस्यof one whose anger and joy are unfailing
अमोघक्रोधहर्षस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअमोघ-क्रोध-हर्ष (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (agreeing with implied राजन्/नृप), Genitive, Singular
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta
TypeIndeclinable
Rootस्वयम्
कृत्यान्duties / tasks
कृत्यान्:
Karma
TypeNoun
Rootकृत्य (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
अवेक्षितुःof the overseer / of one who looks after
अवेक्षितुः:
Karta
TypeNoun
Rootअवेक्ष् (धातु) → अवेक्षितृ (कर्तृ-नामन्)
FormMasculine, Genitive, Singular
आत्मप्रत्ययकोशस्यof one whose treasury is self-confidence
आत्मप्रत्ययकोशस्य:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootआत्म-प्रत्यय-कोश (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter (agreeing with implied राजन्/नृप), Genitive, Singular
वसुwealth
वसु:
Karta
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
एवindeed / only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
वसुन्धराthe earth
वसुन्धरा:
Karta
TypeNoun
Rootवसुन्धरा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes