Adhyaya 118

Verse 1

(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल २४ श्लोक हैं) सप्तदशाधिकशततमो< ध्याय: कुत्तेका शरभकी योनिमें जाकर महर्षिके शापसे पुनः कुत्ता हो जाना भीष्म उवाच व्याप्रश्नेटजमूलस्थस्तृप्त: सुप्तो हतैर्मगै: । नागश्नागात्‌ तमुद्देशं मत्तो मेघ इवोद्धत:

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਬਾਘ ਮਾਰੇ ਹੋਏ ਮਿਰਗਾਂ ਦਾ ਮਾਸ ਖਾ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਸਫੈਦ ਜੰਬੂ ਦੇ ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਕੋਲ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਕਾਲਾ, ਮਦੋਨਮੱਤ ਹਾਥੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 2

प्रभिन्नकरट: प्रांशु: पद्मी विततकुम्भक: । सुविषाणो महाकायो मेघगम्भीरनि:स्वन:

ਉਹ ਮਦ-ਝਰਦੇ ਕਪੋਲਾਂ ਵਾਲਾ, ਉੱਚਾ, ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕੁੰਭ-ਸਥਲ ਵਾਲਾ, ਪਦਮ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਯੁਕਤ, ਸੁੰਦਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਕਾਇ ਹਾਥੀ ਬੱਦਲ ਵਾਂਗ ਗੰਭੀਰ ਗর্জਨਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 3

त॑ दृष्टवा कुण्जरं मत्तमायान्तं बलगर्वितम्‌ । व्याप्रो हस्तिभयात्‌ त्रस्तस्तमृषिं शरणं ययौ,उस बलाभिमानी मदोनन्‍्मत्त गजराजको आते देख वह बाघ भयभीत हो पुनः ऋषिकी शरणमें गया

ਤਾਕਤ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ ਮਸਤ ਹਾਥੀ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਹਾਥੀ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਬਾਘ ਮੁੜ ਉਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।

Verse 4

ततो5नयत्‌ कुण्जरत्वं व्याप्रं तमृषिसत्तम: । महामेघनिभं दृष्टवा स भीतो हाभवद्‌ गज:,तब उन मुनिश्रेष्ने उस बाघको हाथी बना दिया। उस महामेघके समान हाथीको देखकर वह जंगली हाथी भयभीत होकर भाग गया

ਫਿਰ ਉਸ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਉਸ ਬਾਘ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਮਹਾਂ-ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੰਗਲੀ ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ।

Verse 5

ततः: कमलषण्डानि शललकीगहनानि च । व्यचरत्‌ स मुदायुक्तः पद्मरेणुविभूषित:,तदनन्तर वह हाथी कमलोंके परागसे विभूषित और आनन्दित हो कमलसमूहों तथा शल्लकी लताकी झाड़ियोंमें विचरने लगा

ਫਿਰ ਉਹ ਹਾਥੀ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਸ਼ਲਲਕੀ ਬੇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਘਣੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 6

कदाचिद्‌ भ्रममाणस्य हस्तिन: सम्मुखं तदा | ऋषेस्तस्योटजस्थस्य कालोडगच्छन्निशानिशम्‌,कभी-कभी वह हाथी आश्रमवासी ऋषिके सामने भी घूमा करता था। इस तरह उसका कितनी ही रातोंका समय व्यतीत हो गया

ਕਦੇ ਕਦੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ-ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਉਹ ਹਾਥੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤੋਂ-ਰਾਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ।

Verse 7

अथाजगाम तं देशं केसरी केसरारुण: । गिरिकन्दरजो भीम: सिंहो नागकुलान्तक:

ਫਿਰ ਉਸ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੇਸਰੀ ਸਿੰਘ ਆਇਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕੇਸਰ ਕਰਕੇ ਕੁਝ ਅਰੁਣ-ਰੰਗਾ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ। ਪਹਾੜ ਦੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸਿੰਘ ਗਜਕੁਲ ਲਈ ਸੰਹਾਰਕ ਕਾਲ ਵਰਗਾ ਸੀ।

Verse 8

त॑ दृष्टवा सिंहमायान्तं नाग: सिंहभयार्दित: । ऋषिं शरणमापेदे वेपमानो भयातुर:,उस सिंहको आते देख वह हाथी उसके भयसे पीड़ित एवं आतुर हो थर-थर काँपने लगा और ऋषिकी शरणमें गया

ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹਾਥੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ। ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਤੁਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।

Verse 9

स ततः: सिंहतां नीतो नागेन्‍्द्रो मुनिना तदा । वन्यं नागणयत्‌ सिंहं तुल्यजातिसमन्वयात्‌,तब मुनिने उस गजराजको सिंह बना दिया। अब वह समान जातिके सम्बन्धसे जंगली सिंहको कुछ भी नहीं गिनता था

ਤਦ ਮুনি ਨੇ ਉਸ ਗਜਰਾਜ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਾਨ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਤਾ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ ਸੀ।

Verse 10

दृष्टवा च सो5भवत्‌ सिंहो वन्‍यो भयसमन्वित: । स चाश्रमे5वसत्‌ सिंहस्तस्मिन्नेव महावने,उसे देखकर जंगली सिंह स्वयं ही डर गया। वह सिंह बना हुआ कुत्ता महावनमें उसी आश्रममें रहने लगा

ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜੰਗਲੀ ਸਿੰਘ ਆਪ ਹੀ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਉਹ ਸਿੰਘ-ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਉਸੇ ਮਹਾਵਨ ਵਿੱਚ, ਉਸੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 11

तद्धयात्‌ पशवो नान्ये तपोवनसमीपत: । व्यदृश्यन्त तदा त्रस्ता जीविताकांक्षिणस्तथा,उसके भयसे जंगलके दूसरे पशु डर गये और अपनी जान बचानेकी इच्छासे तपोवनके समीप कभी नहीं दिखायी दिये

ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਤਪੋਵਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਰ ਜਾਨਵਰ ਦਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਭ ਡਰੇ ਹੋਏ, ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 12

कदाचित्‌ कालयोगेन सर्वप्राणिविहिंसक: । बलवान्‌ क्षतजाहारो नानासच्त्वभयंकर:

ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਾਲ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਬਲਵਾਨ ਜੀਵ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜੋ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਲਹੂ-ਆਹਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਡਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 13

अष्टपादूर्ध्नयन: शरभो वनगोचर: । तं सिंहं हन्तुमागच्छन्मुनेस्तस्य निवेशनम्‌

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਅੱਠ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਅੱਖਾਂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸ਼ਰਭ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਮੁਨੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਰਕਤ-ਪਿਆਸਾ ਤੇ ਘੋਰ ਹਿੰਸਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਸੀ; ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗਲ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੰਯਮ ਦੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਕਤਪਾਤ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਲਿਆ ਆਇਆ।

Verse 14

(तं दृष्टवा शरभं यान्तं सिंह: परभयातुर: । ऋषिं शरणमापेदे वेपमान: कृताञउ्जलि: ।।

ਸ਼ਰਭ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੰਘ—ਵਧੇਰੇ ਬਲਵਾਨ ਵੈਰੀ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ—ਕੰਬਦਾ ਕੰਬਦਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ। ਤਦ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਦਮਨ, ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਸ਼ਰਭ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਰਭ ਮੁਨੀ ਦੇ ਸ਼ਰਭ-ਰੂਪ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 15

दृष्टवा बलिनमत्युग्रं द्रुतं सम्प्राद्रवद्‌ वनात्‌ । शत्रुदमन युधिष्ठिर! तब मुनिने उसे बलोन्मत्त शरभ बना दिया। जंगली शरभ उस मुनिनिर्मित अत्यन्त भयंकर एवं बलवान्‌ शरभको सामने देखकर भयभीत हो तुरंत ही उस वनसे भाग गया ।।

ਮੁਨੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਸ਼ਰਭ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਜੰਗਲੀ ਸ਼ਰਭ ਡਰ ਨਾਲ ਘਬਰਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਦੌੜ ਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ।

Verse 16

ततः शरभसंत्रस्ता: सर्वे मृगगणास्तदा

ਫਿਰ ਸ਼ਰਭ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਜਥੇ ਘਬਰਾ ਉਠੇ।

Verse 17

शरभो5प्यतिसंदृष्टो नित्य॑ प्राणिवधे रत:

ਸ਼ਰਭ ਵੀ ਬਹੁਤ ਉਗਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

ततो रुधिरतर्षेण बलिना शरभो<न्वित:

Then, driven by a thirst for blood, the powerful one—endowed with the nature of a śarabha—advanced, his strength sharpened by violent craving. The line underscores how unchecked passion can transform power into destructive ferocity, a warning relevant to Bhīṣma’s ethical instruction.

Verse 19

(चिन्तयामास च तदा शरभ: श्वानपूर्वकः । अस्य प्रभावात्‌ सम्प्राप्तो वाड्मात्रेण तु केवलम्‌ ।।

Bhishma said: Then the Śarabha—formerly a dog—reflected: “By the power of this sage, merely through his spoken word, I have obtained the exceedingly rare state of being a Śarabha, terrifying to all creatures. Here there are also many other deer and flocks of birds, living under the sage’s protection, distressed by fear of elephants and other dangers. It is possible that he may someday grant them too the form of a Śarabha, wherein strength superior to all beings is established. He might even, at some time, bestow upon birds the Garuḍa-like power. Therefore, before he—moved by compassion and pleased with some other creature—grants such strength to anyone else, I will quickly kill this brahmin-sage. After the sage is slain, I will be able to remain here without fear; there is no doubt.” Thereupon, by his ascetic power and with the eye of knowledge, the sage came to know (his intent).

Verse 20

थ्वा त्वं द्वीपित्वमापन्नो द्वीपीव्याप्रत्वमागत:

Bhīṣma said: “You have passed into the state of a leopard, and from the leopard you have advanced onward—thus moving through successive animal births. In this way you were first a dog, then a leopard, then entered the womb of a tiger; from a tiger you became an intoxicated elephant; from an elephant you came into the womb of a lion; and, having been a powerful lion, you again obtained the body of a śarabha.” The passage underscores the moral logic of saṃsāra: beings rise and fall through forms according to their dispositions and deeds, and mere increase of strength or dominance is not liberation but another turn of embodied existence.

Verse 21

व्याप्रान्नागो मदपटुर्नाग: सिंहत्वमागतः । सिंहस्त्वं बलमापन्नो भूय: शरभतां गत:

Bhishma said: “From being an elephant—restless and skilled in rut—you became a lion. And you, having become a lion and gained great strength, then again passed onward into the state of a śarabha.” The verse evokes a sequence of ever more formidable embodiments, suggesting the relentless escalation of power and pride through successive forms, and implicitly warning that mere increase of strength does not by itself secure wisdom, restraint, or true dharma.

Verse 22

मया स्नेहपरीतेन विसृष्टो न कुलान्वय: । यस्मादेवमपापं मां पाप हिंसितुमिच्छसि । तस्मात्‌ स्वयोनिमापत्न: श्वैव त्वं हि भविष्यसि

Bhishma said: “Though you were born in a low lineage, I did not cast you off, for I was moved by affection. Yet you—sinful as you are—seek to harm me who bears no malice toward you. Therefore, fallen back into your former womb, you shall indeed become a dog again.”

Verse 23

ततो मुनिजनद्वेष्टा दुष्टात्मा प्राकृतो&बुध: । ऋषिणा शरभ: शप्तस्तद्रूपं पुनराप्तवान्‌,महर्षिके इस प्रकार शाप देते ही वह मुनिजनद्रोही दुष्टात्मा नीच और मूर्ख शरभ फिर कुत्तेके रूपमें परिणत हो गया

ਤਦੋਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ, ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਨੀਚ ਅਤੇ ਮੂਰਖ ਉਹ ਸ਼ਰਭ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉਹੀ (ਪੁਰਾਣਾ) ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 116

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत शान्तिपर्वके अन्तर्गत राजधर्मानुशासनपर्वमें कुत्ता और ऋषिका संवादविषयक एक सौ योलहवाँ अध्याय पूरा हुआ

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਪਰਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਾਜਧਰਮਾਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਿਕਾ ਦੇ ਸੰਵਾਦ-ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੌ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 117

इति श्रीमहा भारते शान्तिपर्वणि राजधर्मानुशासनपर्वणि श्रवर्षिसंवादे सप्तदशाधिकशततमोड<ध्याय:

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਪਰਵ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਾਜਧਰਮਾਨੁਸ਼ਾਸਨ ਪਰਵ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਵ ਰਿਸ਼ੀ-ਸੰਵਾਦ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਸੌ ਸਤਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ।

Verse 153

मुने: पार्श्वगतो नित्यं शरभ: सुखमाप्तवान्‌ । इस प्रकार मुनिने उस कुत्तेको उस समय शरभके स्थानमें प्रतिष्ठित कर दिया। वह शरभ प्रतिदिन मुनिके पास सुखसे रहने लगा

ਮੁਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਨਿੱਤ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਰਭ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਰਭ ਦੇ ਪਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਰਭ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮੁਨੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ।

Verse 166

दिश: सम्प्राद्रवन्‌ राजन्‌ भयाज्जीवितकांक्षिण: । राजन! उस शरभसे भयभीत हो जंगलके सभी पशु अपनी जान बचानेके लिये डरके मारे सम्पूर्ण दिशाओंमें भाग गये

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਡਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਉਹ ਜੀਵ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 176

फलमूलाशनं कर्तु नैच्छतू स पिशिताशन: । शरभ भी अत्यन्त प्रसन्न हो सदा प्राणियोंके वधमें तत्पर रहता था। वह मांसभोजी जीव फल-मूल खानेकी कभी इच्छा नहीं करता था

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਖਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸ਼ਰਭ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਦਾ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਧ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਮਾਸਭੋਜੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਫਲ-ਮੂਲ ਖਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

Verse 186

इयेष त॑ मुनि हन्तुमकृतज्ञ: श्वयोनिज: । तदनन्तर एक दिन रक्तकी प्रबल प्याससे पीड़ित वह शरभ, जो कुत्तेकी जातिसे पैदा होनेके कारण कृतघ्न बन गया था, मुनिको ही मार डालनेकी इच्छा करने लगा

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਕੁੱਤੇ ਦੀ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਜੀਵ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ ਲਹੂ ਦੀ ਤੀਬਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਰਭ ਮੁਨੀ ਦਾ ਹੀ ਵਧ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 196

विज्ञाय स महाप्राज्ञो मुनि: श्वानं तमुक्तवान्‌ | ज्ञाननेत्रोंसे युक्त उन मुनीश्वरने अपनी तपःशक्तिसे शरभके उस मनोभावको जान लिया। जानकर उन महाज्ञानी मुनिने उस कुत्तेसे कहा--

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਮੁਨੀ ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ। ਗਿਆਨ-ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ਰਭ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।