Shloka 16
शूरलक्षणवर्णनम् | Marks and Typologies of Martial Temperament
दीप्तस्फुटितकेशान्ता: स्थूलपार्श्चहनूमुखा: । उन्नतांसा: पृथुग्रीवा विकटा: स्थूलपिण्डिका:
dīptasphuṭitakeśāntāḥ sthūlapārśvahanūmukhāḥ | unnātāṃsāḥ pṛthugrīvā vikaṭāḥ sthūlapiṇḍikāḥ ||
ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਕੁਝ ਪੁਰਖ ਡਰਾਉਣੇ ਡੌਲ-ਡੱਬੇ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਬਿਖਰੇ ਹੋਏ; ਪੱਸਲੀਆਂ, ਜਬੜੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਭਾਰੇ ਤੇ ਰੁੱਖੇ; ਮੋਢੇ ਉੱਚੇ, ਗਰਦਨ ਮੋਟੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡਲੀਆਂ ਭਾਰੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੂਰਤ ਹੀ ਵਿਕਟ ਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤਜਨਕ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse contributes to Bhīṣma’s ethical typology: outwardly fearsome, coarse physical traits are used as markers in a broader discussion of temperament and conduct, warning that intimidating appearance often accompanies harshness and lack of refinement, which a ruler should recognize and restrain.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and governance. Here he is describing a particular type of formidable, rough-natured person, listing bodily features to characterize them as intimidating and potentially dangerous in social and martial contexts.