Shloka 53

Duryodhana’s Post-Duel Lament and Instructions (भग्नसक्थस्य विलापः)

Devanagari script

मा शुचो नरशार्दूल पाण्डवान्‌ प्रति किल्बिषम्‌ । “कुरुप्रवर! पुरुषसिंह! आप और यशस्वी गान्धारी-देवी कभी पाण्डवोंकी बुराई करनेकी बात न सोचें ।। एतत्‌ सर्वमनुध्याय आत्मनश्न व्यतिक्रमम्‌

Transliteration

vaiśampāyana uvāca | mā śuco naraśārdūla pāṇḍavān prati kilbiṣam | etat sarvam anudhyāya ātmanaś ca vyatikramam |

Translation

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ; ਪਾਂਡਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਸੇ ਅਪਰਾਧ-ਭਾਵ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਵੀ ਨਾ ਕਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹੀ ਚੂਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੋਸ਼ ਧਰਨਾ ਛੱਡ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਪਰੀਖਿਆ ਵੱਲ ਮੁੜ।

Word by Word

• मा: do not (prohibitive particle)
• Type: Indeclinable
• Root: मा

• शुचः: grieve
• Type: Verb
• Root: शुच्
• Form: Lot (imperative/prohibitive), 2, singular, Parasmaipada

• नरशार्दूल: O tiger among men
• Type: Noun
• Root: नरशार्दूल
• Form: masculine, vocative, singular

• पाण्डवान्: the Pandavas
• पाण्डवान्: Karma
• Type: Noun
• Root: पाण्डव
• Form: masculine, accusative, plural

• प्रति: towards/against (with accusative)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति

• किल्बिषम्: sin/offence
• किल्बिषम्: Karma
• Type: Noun
• Root: किल्बिष
• Form: neuter, accusative, singular

• एतत्: this
• एतत्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: एतद्
• Form: neuter, accusative, singular

• सर्वम्: all/entire
• Type: Adjective
• Root: सर्व
• Form: neuter, accusative, singular

• अनुध्याय: having reflected upon
• Type: Verb
• Root: अनु-ध्यै
• Form: absolutive (ktvā/lyap), active

• आत्मनः: of oneself
• Type: Noun
• Root: आत्मन्
• Form: masculine, genitive, singular

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• व्यतिक्रमम्: transgression/overstepping
• व्यतिक्रमम्: Karma
• Type: Noun
• Root: व्यतिक्रम
• Form: masculine, accusative, singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Pāṇḍavas