Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

Vṛddha-kanyā-carita and Balarāma’s Kurukṣetra Inquiry (वृद्धकन्या-चरितम् / कुरुक्षेत्रफल-प्रश्नः)

प्रस्ुतासि महाभागे सरसो ब्रह्मण: पुरा,“महाभागे! तुम पूर्वकालमें ब्रह्माजीके सरोवरसे प्रकट हुई हो। सरिताओंमें श्रेष्ठ सरस्वती! कठोर व्रतका पालन करनेवाले मुनि तुम्हारी महिमाको जानते हैं। प्रियदर्शने! तुम सदा मेरा भी प्रिय करती रही हो; अतः वरवर्णिनि! तुम्हारा यह लोकभावन महान पुत्र तुम्हारे ही नामपर “सारस्वत” कहलायेगा

prasūtāsi mahābhāge saraso brahmaṇaḥ purā | saritāṃ śreṣṭhe sarasvati kaṭhora-vrata-pālināḥ munayas tava mahimānaṃ viduḥ | priya-darśane tvaṃ sadā mama api priyaṃ karoti | ataḥ vara-varṇini ayaṃ loka-bhāvanaḥ mahān putras tavaiva nāmnā “sārasvata” iti khyātiṃ gamiṣyati ||

ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ! ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਸੀ। ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੇ! ਕਠੋਰ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨੇ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਵੀ ਹਿਤ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਰਵਰਨਿਨੀ, ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਤੇਰਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਤੇਰੇ ਹੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ‘ਸਾਰਸਵਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ।”

प्रसूतासिyou were born/you have arisen
प्रसूतासि:
Karta
TypeVerb
Rootप्रसू (धातु)
FormPerfect (लिट्), 2, Singular, Parasmaipada
असिyou are
असि:
Karta
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormPresent (लट्), 2, Singular, Parasmaipada
महाभागेO greatly fortunate one
महाभागे:
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Vocative, Singular
सरसःfrom the lake
सरसः:
Apadana
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Ablative, Singular
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
पुराformerly/once
पुरा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपुरा

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
B
Brahmā
S
Sarasvatī
S
Sārasvata (son/descendant named after Sarasvatī)
M
muni (sages)
B
Brahmā’s lake (sarasaḥ)