Shloka 233
Sārasvata–Dadhīca Upākhyāna at Sarasvatī Tīrtha
Balarāma’s Pilgrimage Context
मया दृष्ट: समुद्रे च आश्रमे च कथं त्वयम् । राजेन्द्र! जैगीषव्यकी तपस्याका वह योगजनित प्रभाव देखकर ये मुनिश्रेष्ठ देवल फिर सोचने लगे--“मैंने इन्हें अभी-अभी समुद्रतटपर देखा है
mayā dṛṣṭaḥ samudre ca āśrame ca kathaṃ tvayam | rājendra jaigīṣavyakī tapasā kā va yogajanitaḥ prabhāvaḥ ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ? ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਅਸਾਧਾਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ?” ਇਹ ਯੋਗ-ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਲ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ—“ਹੁਣੇ ਹੀ ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੇਖਿਆ ਸੀ; ਫਿਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the extraordinary efficacy (prabhāva) of tapas and yoga: disciplined ascetic practice can yield siddhis that transcend ordinary limitations of place, prompting humility and reverent inquiry even among great sages.
A sage (Devala) is astonished because he has just seen Jaigīṣavya at the seashore, yet the same person appears in the hermitage. Vaiśampāyana reports this wonder and frames it as a yogic effect produced by austerity and yoga.