Shloka 54
Indratīrtha–Ādityatīrtha: Balarāma’s Ritual Bathing, Dāna, and Sacred-Historical Recollections
अश्रान्तां चाविवर्णा च क्षुत्पिपासासमायुताम् । “अरुन्धती भूख-प्याससे युक्त होनेपर भी न तो थकी थी और न उसकी अंगकान्ति ही फीकी पड़ी थी। उसे देखकर ऋषियोंको बड़ा आश्चर्य हुआ || ५३ $ ।। एवं सिद्धि: परा प्राप्ता अरुन्धत्या विशुद्धया,“कठोर व्रतका पालन करनेवाली महाभागे! इस प्रकार विशुद्धहृदया अरुन्धती देवीने यहाँ परम सिद्धि प्राप्त की थी, जैसी कि तुमने मेरे लिये तप करके सिद्धि पायी है। भद्रे! तुमने इस व्रतमें विशेष आत्मसमर्पण किया है
aśrāntāṃ cāvivarṇāṃ ca kṣutpipāsāsamāyutām | evaṃ siddhiḥ parā prāptā arundhatyā viśuddhayā |
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨਾ ਥਕੀ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ-ਕਾਂਤੀ ਮਲਿਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੀ ਅਰੁੰਧਤੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ— ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਿਮਿੱਤ ਤਪ ਕਰਕੇ ਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਇਸ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Steadfast observance of a vow, sustained even under bodily hardship like hunger and thirst, can lead to supreme attainment when grounded in inner purity and self-surrender rather than mere display of endurance.
Vaiśaṃpāyana describes Arundhatī’s extraordinary resilience during austerity: despite hunger and thirst she remains unfatigued and radiant, astonishing the sages. He then states that she attained the highest siddhi through her pure-hearted vow, and praises the listener for similar dedicated observance.