Shloka 46
Varuṇābhiṣeka–Agni-anveṣaṇa–Kaubera-tīrtha
Varuṇa’s Consecration; Search for Agni; Kaubera Sacred Site
अरुणादित्यवर्णा च पताकां भरतर्षभ । ददौ पशुपतिस्तस्मै सर्वभूतमहाचमूम्
aruṇādityavarṇā ca patākāṃ bharatarṣabha | dadau paśupatis tasmai sarvabhūtamahācāmūm || senānīś ca kṛto rājan bāla eva mahābalaḥ | rājan tvaṃ mayā yat pṛṣṭaṃ tat sarvaṃ prasangaṃ mayā te kathitaṃ śrutam | samāgata-devataiḥ kathaṃ bhagavataḥ skandasya abhiṣeko 'bhavat, kathaṃ ca bālyāvasthāyām eva sa mahābalaḥ kumāraḥ senāpatiḥ kṛtaḥ—tat sarvaṃ mayā te vyākhyātam ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਪਸ਼ੁਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰੁਣ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤ ਧੁਜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਭੂਤਗਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੈਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁਮਾਰ ਬਾਲਕ ਹੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸਮੇਤ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ—ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸਕੰਦ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਲ੍ਯਾਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸੈਨਾਪਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Authority and command are portrayed as requiring divine sanction and moral legitimacy: Skanda’s leadership is not merely a matter of strength, but is ritually affirmed (abhiṣeka) and supported by a disciplined host, emphasizing responsibility and rightful appointment.
Vaiśaṃpāyana concludes a connected account: Śiva (Paśupati) grants Skanda a radiant banner and a vast host of attendant beings, and Skanda—though still a child—is installed as commander (senāpati). The speaker notes he has fully answered the king’s inquiry about the gods’ assembly and Skanda’s consecration.