Shloka 19
Vasiṣṭhāpavāha: Sarasvatī’s Diversion and Viśvāmitra’s Curse (वसिष्ठापवाहः)
यदा चापि न शवक्नोति राष्ट्र मोक्षयितुं नृप अथ वै प्राश्निकांस्तत्र पप्रच्छ जनमेजय
vaiśampāyana uvāca | yadā cāpi na śaknoti rāṣṭraṃ mokṣayituṃ nṛpa atha vai prāśnikāṃs tatra papraccha janamejaya, krodhena mahatāviṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ ਜਨਮੇਜਯ! ਜਦੋਂ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਉਸ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ‘ਪ੍ਰਾਸ਼ਨਿਕਾਂ’ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਿਆ—ਜੋ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਧਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਤਪਸਵੀ ਦਾ ਵੀ ਸਿਮਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਰਾਜ-ਵਿਨਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਿਆ।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical danger of uncontrolled anger: even a dharmic and powerful person, when seized by wrath, can cause disproportionate harm. It also shows a king’s duty to seek causes and counsel when governance faces calamity.
Vaiśampāyana tells Janamejaya that Dhṛtarāṣṭra, unable to save his realm from a crisis, called in prāśnikas (specialists consulted for answers about past, present, and future) and questioned them about the cause, while the surrounding narration recalls an ascetic’s anger and tapas as a source of the disaster.