Shloka 15
सरस्वतीतीर्थानुक्रमः — बलरामस्य तीर्थयात्रा
Sarasvatī Tīrtha Itinerary — Balarāma’s Pilgrimage
यज्ञार्थ चक्रतुश्निन्तां तथा वित्तार्थमेव च । तयोबुद्धि: समभवत् त्रितं गृह्य परंतप
yajñārthaṃ cakratuś cintāṃ tathā vittārtham eva ca | tayoḥ buddhiḥ samabhavat tritaṃ gṛhya parantapa rājan ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਯਜ੍ਞ-ਫਲ ਅਤੇ ਧਨ-ਲਾਭ—ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੋਇਆ—“ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਰੰਤਪ, ਤ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਯਜਮਾਨਾਂ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਈਏ; ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਸ਼ੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਮਹਾਫਲਦਾਇਕ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਰੀਏ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹਰਖੀਲੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸੋਮਰਸ ਪੀਈਏ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights mixed motives in religious action: the brothers plan sacrificial work both for yajña-merit and for wealth (dakṣiṇā). It invites ethical reflection on how dharma-practices can be pursued with sincere devotion or instrumentalized for gain.
Two brothers (Ekat and Dvita, as indicated in the accompanying gloss) form a plan to take their brother Trita with them to conduct patrons’ sacrifices, receive many cattle as fees, perform a grand rite, and enjoy Soma—setting up the ensuing episode involving Trita.