Shloka 1
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
अफ-७#कर- (हृदप्रवेशपर्व) एकोनत्रिशो< ध्याय: बची हुई समस्त कौरव-सेनाका वध, संजयका कैदसे छूटना, दुर्योधनका सरोवरमें प्रवेश तथा युयुत्सुका राजमहिलाओंके साथ हस्तिनापुरमें जाना संजय उवाच ततः क्रुद्धा महाराज सौबलस्य पदानुगा: । त्यक्त्वा जीवितमाक्रन्दे पाण्डवान् पर्यवारयन्,संजय कहते हैं--महाराज! तदनन्तर शकुनिके अनुचर क्रोधमें भर गये और प्राणोंका मोह छोड़कर उन्होंने उस महासमरमें पाण्डवोंको चारों ओरसे घेर लिया
sañjaya uvāca | tataḥ kruddhā mahārāja saubalasya padānugāḥ | tyaktvā jīvitam ākrande pāṇḍavān paryavārayan |
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਮਹਾਰਾਜ! ਫਿਰ ਸੌਬਲ (ਸ਼ਕੁਨੀ) ਦੇ ਅਨੁਚਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠੇ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਮਤਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਸਮਰ ਦੇ ਕੋਲਾਹਲ ਵਿੱਚ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how anger and partisan loyalty can eclipse prudence and even the instinct for self-preservation. Ethically, it warns that when dharma is displaced by vengeance and factional attachment, warriors may embrace self-destruction and intensify collective ruin.
After a turning point in the battle, Śakuni’s adherents, furious and desperate, abandon concern for their own lives and form an encirclement around the Pāṇḍavas, escalating the confrontation into a close, chaotic clash.