Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

धृतराष्ट्र-संजय-संवादः — दुर्योधनस्य ह्रदप्रवेशः

Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Duryodhana’s Entry into the Lake

पाण्डवानभ्यवर्तन्त मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्‌ । राजा दुर्योधनके ऐसा कहनेपर सुबलपुत्र शकुनिके पीछे चलनेवाले सैनिक “अब हमें मृत्यु ही युद्धसे लौटा सकती है” ऐसा संकल्प लेकर पुन: पाण्डवोंपर टूट पड़े ।। द्रवद्धिस्तत्र राजेन्द्र कृत: शब्दोडतिदारुण:

pāṇḍavān abhyavartanta mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam | rājā duryodhanake evaṃ kahanepara subalaputraśakuneḥ pīche calanevāle sainikāḥ “adya asmān mṛtyur eva yuddhāt nivartayiṣyati” iti saṅkalpya punaḥ pāṇḍaveṣu parāṅmukhāḥ pratyapatanta || dravadbhis tatra rājendra kṛtaḥ śabdo ’tidāruṇaḥ |

“ਮੌਤ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਜੰਗ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਮੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ”— ਇਹ ਨਿਸਚਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪਏ। ਰਾਜਾ ਦੁਰਯੋਧਨ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਤੇਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਬਲ-ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਕੁਨੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸੈਨਿਕ ਮੁੜ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲ ਵਧੇ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਭੱਜਦਿਆਂ ਤੇ ਗੁੰਝਲ ਵਿੱਚ ਪਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੋਰ ਉੱਠਿਆ।

पाण्डवान्the Pandavas
पाण्डवान्:
Karma
TypeNoun
Rootपाण्डव
FormMasculine, Accusative, Plural
अभ्यवर्तन्तthey advanced/turned towards (attacked)
अभ्यवर्तन्त:
Karta
TypeVerb
Rootअभि-√वृत् (वर्तते)
FormImperfect (Lan), 3rd, Plural, Atmanepada
मृत्युम्death
मृत्युम्:
Karma
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made/taking as
कृत्वा:
Karana
TypeVerb
Root√कृ
FormAbsolutive (क्त्वा), Parasmaipada (usage)
निवर्तनम्a turning back/retreat
निवर्तनम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिवर्तन
FormNeuter, Accusative, Singular
द्रवद्धिःfleeing/running (one/host)
द्रवद्धिः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्रवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
राजेन्द्रO best of kings
राजेन्द्र:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
कृतःmade/raised
कृतः:
Karta
TypeVerb
Root√कृ
FormPast passive participle (क्त), Masculine, Nominative, Singular
शब्दःa sound/cry
शब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Nominative, Singular
उतिदारुणःexceedingly terrible
उतिदारुणः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतिदारुण
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Duryodhana
S
Shakuni
S
Subala
P
Pandavas
K
Kaurava soldiers
D
Dhritarashtra (implied by rājendra address)