Shloka 553
Śālva’s Elephant Assault and the Counterstroke (शाल्वस्य नागारूढाभ्यवहारः)
Devanagari script
नात्यवर्तन्त ते पुत्रं वेलेव मकरालयम् । आपके योद्धाओंको युद्धसे विमुख हो भागते देख वे सब महाधनुर्धर पाण्डव-महारथी आपके पुत्रको लाँधकर आगे नहीं बढ़ सके। जैसे तटभूमि समुद्रको आगे नहीं बढ़ने देती है (उसी प्रकार दुर्योधनने उन्हें अग्रसर नहीं होने दिया)
Translation
ਉਹ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧ ਸਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਤਟਭੂਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਣ ਦਿੰਦੀ। ਤੇਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਰਣ ਤੋਂ ਮੁਖ ਮੋੜ ਕੇ ਭੱਜਦੇ ਵੇਖ, ਉਹ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਪਾਂਡਵ-ਮਹਾਰਥੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹੇ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ।
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अतिbeyond, excessively
अति:
TypeIndeclinable
Rootअति
अवर्तन्तthey proceeded / advanced
अवर्तन्त:
TypeVerb
Rootवृत्
FormLan (Imperfect), Atmanepada, 3, Plural
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
पुत्रम्son
पुत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Accusative, Singular
वेलाshore, boundary (coastline)
वेला:
Karta
TypeNoun
Rootवेला
FormFeminine, Nominative, Singular
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
मकरालयम्ocean (abode of makaras)
मकरालयम्:
Karma
TypeNoun
Rootमकरालय
FormMasculine, Accusative, Singular
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes