Shloka 51
Śālva’s Elephant Assault and the Counterstroke (शाल्वस्य नागारूढाभ्यवहारः)
Devanagari script
धृष्टद्युम्नं पुरस्कृत्य नचिरात् प्रत्यदृश्यत । सत्यपराक्रमी भीमसेन उस पैदल सेनाका संहार करके थोड़ी ही देरमें धृष्टद्युम्मको आगे किये दिखायी दिये ।। पादाता निहता भूमौ शिशियरे रुधिरोक्षिता:
Transliteration
dhṛṣṭadyumnaṃ puraskṛtya nacirāt pratyadṛśyata | satyaparākrāmī bhīmasenaḥ sa paidalasenāsaṃhāraṃ kṛtvā thoḍī hī der meṃ dhṛṣṭadyumnaṃ āge kīye dikhāyī diye || pādātā nihatā bhūmau śiśyire rudhirokṣitāḥ |
Translation
ਸੰਜਯ ਬੋਲਿਆ—ਧ੍ਰਿਸ਼ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲਾ ਭੀਮਸੇਨ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੀ ਦੇਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਦਿਸ ਪਿਆ। ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਨ; ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।
Word by Word
धृष्टद्युम्नम्Dhrishtadyumna
धृष्टद्युम्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootधृष्टद्युम्न
FormMasculine, Accusative, Singular
पुरस्कृत्यhaving placed in front / having put forward
पुरस्कृत्य:
TypeVerb
Rootपुरस्-कृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage as indeclinable gerund), Prior action (having done)
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
चिरात्after a long time / long
चिरात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootचिर
प्रत्यदृश्यतappeared / was seen again
प्रत्यदृश्यत:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलङ् (imperfect), Ātmanepada, Third, Singular, Passive/impersonal sense (appeared/was seen), प्रति
पादाताःfoot-soldiers
पादाताः:
Karta
TypeNoun
Rootपादात
FormMasculine, Nominative, Plural
निहताःslain
निहताः:
TypeVerb
Rootनि-हन्
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Plural
भूमौon the ground
भूमौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूमि
FormFeminine, Locative, Singular
शिशियरेlay down / lay stretched
शिशियरे:
TypeVerb
Rootशी
Formलिट् (perfect), Ātmanepada, Third, Plural
रुधिरोक्षिताःsprinkled/covered with blood
रुधिरोक्षिताः:
TypeAdjective
Rootरुधिर-उक्षित
FormMasculine, Nominative, Plural
Speaker
संजय उवाच
Characters & Entities
स
संजय (Sañjaya)ध
धृष्टद्युम्न (Dhṛṣṭadyumna)भ
भीमसेन (Bhīmasena/Bhīma)प
पादात (infantry/foot-soldiers)भ
भूमि (the ground/earth)र
रुधिर (blood)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes