Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Adhyāya 14: Śalya’s Missile-Pressure and the Pāṇḍava Convergence (शल्यस्य शरवर्षम्)

इस प्रकार श्रीमह्याभारत शल्यपर्वमें शल्यका युद्धविषयक तेरहवाँ अध्याय पूरा हुआ,चक्राणां पततां चापि युगानां च धरातले समदृश्यन्त पार्थस्य रथमार्गेषु भारत । भारत! महाभाग! अर्जुनके रथके मार्गोमें धरतीपर गिरते हुए रथके पहियों, जूओं तरकसों, पताकाओं, ध्वजों, रथों, हरसों, अनुकर्षों, त्रिवेणु नामक काष्ठों, धुरों, रस्सियों, चाबुकों, कुण्डल और पगड़ी धारण करनेवाले मस्तकों, भुजाओं, कंधों, छत्रों, व्यजनों और मुकुटोंके ढेर-के-ढेर दिखायी देने लगे

sañjaya uvāca | cakrāṇāṃ patatāṃ cāpi yugānāṃ ca dharātale samadṛśyanta pārthasya rathamārgeṣu bhārata |

ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਭਾਰਤ! ਪਾਰਥ ਦੇ ਰਥ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਪਹੀਏ ਅਤੇ ਜੂਏ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਮਥੇ ਹੋਏ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਰਥਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਅੰਗ-ਉਪਾਂਗ, ਤੂਣੀਰ, ਪਤਾਕਾ-ਧੁਜ, ਈਸ਼ਾਂ, ਅਨੁਕਰਸ਼, ਤ੍ਰਿਵੇਣੂ ਲੱਕੜ, ਧੁਰੇ, ਰੱਸੇ, ਚਾਬੁਕ—ਅਤੇ ਕੁੰਡਲ ਤੇ ਪਗੜੀ ਨਾਲ ਸਜੇ ਕਟੇ ਸਿਰ, ਬਾਂਹਾਂ, ਮੋਢੇ, ਛਤਰ, ਵਿਅਜਨ ਤੇ ਮੁਕੁਟ—ਢੇਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਪਏ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਪਥ ਹੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਦਿੱਖਦੀ ਲਕੀਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

चक्राणाम्of wheels
चक्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचक्र
FormNeuter, Genitive, Plural
पतताम्of (those) falling
पतताम्:
Adhikarana
TypeVerb
Rootपत्
FormNeuter, Genitive, Plural, शतृ (present active participle)
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
युगानाम्of yokes
युगानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयुग
FormNeuter, Genitive, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
धरातलेon the ground
धरातले:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधरातल
FormNeuter, Locative, Singular
समदृश्यन्तwere seen / appeared
समदृश्यन्त:
TypeVerb
Rootदृश्
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Ātmanepada
पार्थस्यof Arjuna (son of Pṛthā)
पार्थस्य:
Shashthi-sambandha
TypeNoun
Rootपार्थ
FormMasculine, Genitive, Singular
रथमार्गेषुin the chariot-tracks/paths
रथमार्गेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरथमार्ग
FormMasculine, Locative, Plural
भारतO Bhārata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
B
Bharata (address)
P
Partha (Arjuna)
C
chariot wheels (cakra)
C
chariot yokes (yuga)
E
earth/ground (dharātala)
C
chariot tracks/paths (rathamārga)