Shloka 60
शल्यस्य पाण्डवसेनापीडनम् — Śalya’s Assault on the Pāṇḍava Host
with Omens and Bhīma’s Counter
ततः प्रववृते युद्ध भीरूणां भयवर्धनम् । तावकानां परेषां च मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
tataḥ pravavṛte yuddhaṁ bhīrūṇāṁ bhayavardhanam | tāvakānāṁ pareṣāṁ ca mṛtyuṁ kṛtvā nivartanam ||
ਫਿਰ ਉਹ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ ਜੋ ਡਰਪੋਕਾਂ ਦਾ ਡਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਦੇ ਯੋਧੇ ਐਸੇ ਲੜੇ ਕਿ ਮੌਤ ਹੀ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੀ—ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣਘਾਤਕ ਖ਼ਤਰੇ ਨਾਲ ਮਜਬੂਰ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦਾ ਸੀ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the psychological reality of war: it magnifies fear in the timid, and it shows how mortality governs human resolve—combatants often persist until the threat of death forces retreat. Ethically, it frames battle as a domain where courage and duty are tested under the shadow of inevitable death.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that a fierce engagement has begun. Both the Kaurava side ('yours') and the opposing side are locked in a grim fight, where withdrawal occurs only when death or mortal danger compels it.