Shloka 43

अध्याय ९ — दुर्योधनस्य अन्त्यावस्था, विलापः, तथा सौप्तिक-प्रतिवृत्तम्

Duryodhana’s Final Condition, Lamentation, and the Night’s Report

Devanagari script

आचार्य पूजयित्वा च केतु सर्वधनुष्मताम्‌

Transliteration

ācāryaṁ pūjayitvā ca ketuṁ sarvadhanuṣmatām

Translation

ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਆਚਾਰਯ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੇਤੂ ਦਾ ਵੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ; ਯੁੱਧ ਦੀ ਕਠੋਰ ਗਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਆਦਰ-ਪ੍ਰਣਾਮ ਸੀ।

Word by Word

• आचार्यम्: the teacher (Acharya)
• आचार्यम्: Karma
• Type: Noun
• Root: आचार्य
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• पूजयित्वा: having honored / after worshipping
• Type: Verb
• Root: पूज्
• Form: क्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for ktvā), Non-finite

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• केतुम्: Ketu (a proper name) / the banner (context-dependent)
• केतुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: केतु
• Form: Masculine, Accusative, Singular

• सर्वधनुष्मताम्: of all bowmen / of all who possess bows
• Type: Adjective
• Root: सर्वधनुष्मत्
• Form: Masculine, Genitive, Plural

Speaker

संजय उवाच

Characters & Entities

• Sañjaya
• Ācārya (the teacher/preceptor)
• Ketu