Shloka 14
Adhyāya 6: Śibira-dvāra-sthita Bhūta-varṇana and Aśvatthāmā’s Śaraṇāgati to Mahādeva
युगान्ते सूर्यमाहत्य महोल्केव दिवद्च्युता । उसका अग्रभाग तेजसे प्रकाशित हो रहा था। वह रथ-शक्ति उस महापुरुषसे टकराकर उसी प्रकार विदीर्ण हो गयी, जैसे प्रलयकालमें आकाशसे गिरी हुई बड़ी भारी उल्का सूर्यसे टकराकर नष्ट हो जाती है ।।
sañjaya uvāca | yugānte sūryam āhatya maholkeva divac cyutā | atha hemat-saruṁ divyaṁ khaḍgam ākāśa-varcasam |
ਸੰਜਯ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗੀ ਵੱਡੀ ਉਲਕਾ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਖਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਚਮਕਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਵਾਲੀ ਉਹ ਰਥ-ਸ਼ਕਤੀ ਉਸ ਮਹਾਵੀਰ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਖਾ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੁੱਠ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼-ਕਾਂਤੀ ਵਰਗਾ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਖੜਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ/ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the overwhelming, almost cosmic scale of destructive force in war: even formidable weapons can be rendered futile when confronted by a superior warrior or destiny. Ethically, it hints at how, once violence escalates, it tends to intensify further (the appearance of the divine sword), challenging restraint and dharmic self-control.
Sañjaya describes a powerful missile (ratha-śakti) striking a great warrior and being shattered, compared to a huge meteor destroyed upon striking the sun. Immediately after, a divine, golden-hilted sword shining with sky-like radiance is introduced/taken up, marking the next phase of the combat.