Shloka 6

Daiva–Puruṣakāra Saṃvāda

Kṛpa’s Counsel on Destiny and Human Effort

Devanagari script

उत्थान चाप्यदैवस्य हानुत्थानं च दैवतम्‌ । व्यर्थ भवति सर्वत्र पूर्वस्तत्र विनिश्चय:

Transliteration

utthānaṃ cāpy adaivasya hānutthānaṃ ca daivatam | vyarthaṃ bhavati sarvatra pūrvas tatra viniścayaḥ ||

Translation

ਕ੍ਰਿਪ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦੈਵ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪੁਰਖਾਰਥ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੁਰਖਾਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਦੈਵ ਵੀ ਉਤਨਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ। ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਦੋ ਪੱਖ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਇੱਥੇ ਪੱਕਾ ਨਿਸਚੇ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪਹਿਲਾ ਪੱਖ ਹੀ ਸਿਧਾਂਤਭੂਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ—ਦੈਵ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਬਿਨਾ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖੀ ਜਤਨ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Word by Word

• {'utthānam': 'rising up

• human effort/initiative', 'ca api': 'and also', 'adaivasya': 'of one without daiva

• lacking the aid of fate/providence', 'hā (hāniḥ)': 'loss

• failure (sense implied in contrast)', 'anutthānam': 'non-exertion

• inactivity', 'daivatam': 'destiny

• the factor of fate (daiva)', 'vyartham': 'vain

• ineffective', 'bhavati': 'becomes

• proves to be', 'sarvatra': 'everywhere

• in all cases', 'pūrvaḥ': 'the former (of the two positions mentioned)', 'tatra': 'therein

• in that matter', 'viniścayaḥ': 'settled decision

Speaker

कृप उवाच

Characters & Entities

• Kṛpa