Shloka 24
Book 10, Adhyāya 12: Aśvatthāmā’s Request for the Cakra and the Brahmaśiras Context
Devanagari script
उद्यन्तुं वा चालयितु द्रौणि: परमदुर्मना: । कृत्वा यत्नं परिश्रान्त: स न्यवर्तत भारत
Translation
ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਜਾਂ ਹਿਲਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿ ਕੇ ਦ੍ਰੌਣੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਾਰਤ! ਜਤਨ ਕਰ ਕਰ ਕੇ ਥੱਕ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਿਆ।
Word by Word
उद्यन्तुम्to lift up / to raise
उद्यन्तुम्:
Karma
TypeVerb
Rootउद्-या (धातु: या)
Formतुमुन् (infinitive), कर्तरि
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा
चालयितुम्to move / to shake
चालयितुम्:
Karma
TypeVerb
Rootचल् (धातु: चल्)
Formतुमुन् (infinitive), कर्तरि
द्रौणिःDrauni (son of Drona, Ashvatthaman)
द्रौणिः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रौणि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
परमदुर्मनाःextremely dejected / very sorrowful-minded
परमदुर्मनाः:
TypeAdjective
Rootपरम-दुर्मनस् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ (धातु: कृ)
Formक्त्वा (absolutive), कर्तरि
यत्नम्effort
यत्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootयत्न (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
परिश्रान्तःexhausted / worn out
परिश्रान्तः:
TypeAdjective
Rootपरि-श्रान्त (प्रातिपदिक; from धातु श्रम्)
Formक्त (past participle), Masculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
न्यवर्ततturned back / desisted / withdrew
न्यवर्तत:
TypeVerb
Rootनि-√वृत् (धातु: वृत्)
Formलङ् (imperfect), आत्मनेपद, Third, Singular
भारतO Bharata (descendant of Bharata)
भारत:
TypeNoun
Rootभारत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes