Shloka 4
Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Saṃvāda: Anuśocana, Nimittāni, and Vidura’s Warning
वैशम्पायन उवाच तद् वै श्रुत्वा भीमसेन: कुरुमध्येउत्यमर्षण: । स्त्रीगति: पाण्डुपुत्राणामित्युवाच सुदुर्मना:
vaiśampāyana uvāca | tad vai śrutvā bhīmasenaḥ kurumadhye 'tyamarṣaṇaḥ | strīgatiḥ pāṇḍuputrāṇām ity uvāca sudurmanāḥ ||
ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਜਨ! ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਸਹਿਣ ਵਾਲਾ ਭੀਮਸੇਨ ਮਨੋਂ ਬਹੁਤ ਖਿੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ—“ਹਾਇ! ਪਾਂਡੂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਉੱਤੇ ਆ ਟਿਕੀ!”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical sting of dishonor: Bhīma’s anguish is not merely personal rage but a kṣatriya’s shame that the Pāṇḍavas’ rescue seems to rest on a woman’s agency, exposing how adharma in the court forces unnatural dependencies and deepens moral outrage.
In the Kuru assembly, after hearing a provocative statement (contextually tied to the humiliation of the Pāṇḍavas and their household), Bhīma—unable to tolerate insult—becomes inwardly grief-stricken and blurts out that the Pāṇḍavas have come to rely on a woman as their refuge/deliverance.