Shloka 5
Kuntī’s Consolation to Draupadī and Lament for the Dispossessed Pandavas (सभा पर्व, अध्याय 70)
धर्मे स्थितो धर्मसुतो महात्मा स्वयं चेद॑ कथयव्विन्द्रकल्प: । ईशो वा ते ह्नीशो5थ वैष वाक्यादस्य क्षिप्रमेके भजस्व,ये धर्मपुत्र महात्मा युधिष्ठिर इन्द्रके समान तेजस्वी तथा सदा धर्ममें स्थित रहनेवाले हैं। तुमको दाँवपर रखनेका इन्हें अधिकार था या नहीं? ये स्वयं ही कह दें; फिर इन्हींके कथनानुसार तुम शीघ्र दासीपन या अदासीपन किसी एकका आश्रय लो
dharme sthito dharmasuto mahātmā svayaṃ ced atra kathayatu indrakalpaḥ | īśo vā te ’nīśo ’tha vaiṣa vākyād asya kṣipram ekaṃ bhajasva, he dharmaputra ||
ਦੁਰਯੋਧਨ ਬੋਲਿਆ—“ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡਿੱਗ ਮਹਾਤਮਾ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਹੇ—ਕੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦਾਅ ’ਤੇ ਰੱਖਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸੀ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਤੁਰੰਤ ਦੋ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾ—ਦਾਸਤਾ ਜਾਂ ਦਾਸਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ।”
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds a legal-ethical dilemma: whether a person who has already lost his own freedom can still exercise ownership/authority to stake another. It highlights how appeals to “dharma” can be weaponized in political settings to legitimize coercion and force a humiliating binary choice.
In the dice-hall dispute, Duryodhana presses the issue of Draupadī’s status by demanding that Yudhiṣṭhira publicly declare whether he had the right to wager her. He then insists that, based on Yudhiṣṭhira’s answer, she must immediately accept either slavery or freedom.