Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

Sabhā Parva, Adhyāya 68 — Pāṇḍavānāṃ Vanavāsa-prasthānaḥ; Duḥśāsana-nindā; Pāṇḍava-pratijñāḥ

संकटमें पड़ा हुआ मनुष्य अग्निकी भाँति चिन्तासे प्रज्वलित हुआ सभाकी शरण लेता है, उस समय सभासदगण धर्म और सत्यका आश्रय लेकर अपने वचनोंद्वारा उसे शान्त करते हैं ।। धर्मप्रश्नमतो ब्रूयादार्य: सत्येन मानव: । विब्रूयुस्तत्र तं प्रश्न कामक्रोधबलातिगा:,अतः: श्रेष्ठ मनुष्यको उचित है कि वह धर्मानुकूल प्रश्नको सचाईके साथ उपस्थित करे और सभासदोंको चाहिये कि वे काम-क्रोधके वेगसे ऊपर उठकर उस प्रश्नका ठीक-ठीक विवेचन करें

saṅkaṭe patito manuṣyo 'gnir iva cintayā prajvalitaḥ sabhāṃ śaraṇaṃ gacchati; tadā sabhāsadaḥ dharma-satya-āśrayaṃ kṛtvā svair vacobhis taṃ śāntayanti. dharma-praśnam ato brūyād āryaḥ satyena mānavaḥ; vibhruyus tatra taṃ praśnaṃ kāma-krodha-balātigāḥ.

ਵਿਦੁਰ ਆਖਦਾ ਹੈ—ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਮਨੁੱਖ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸੜਦਾ ਹੋਇਆ ਸਭਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਭਾਸਦ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ-ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਸਭਾਸਦਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵੇਗ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਵਿਚਾਰ ਕਰਣ।

धर्मप्रश्नम्a question about dharma
धर्मप्रश्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्म-प्रश्न
FormMasculine, Accusative, Singular
अतःtherefore
अतः:
TypeIndeclinable
Rootअतः
ब्रूयात्should say / should state
ब्रूयात्:
TypeVerb
Rootब्रू (वच्)
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
आर्यःa noble man
आर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootआर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्येनwith truth / truthfully
सत्येन:
Karana
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
मानवःa man
मानवः:
Karta
TypeNoun
Rootमानव
FormMasculine, Nominative, Singular
विब्रूयुःshould explain / should state distinctly
विब्रूयुः:
TypeVerb
Rootब्रू (वच्) + वि
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Plural, Parasmaipada
तत्रthere / in that assembly-context
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तम्that (question) / it
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
प्रश्नम्question
प्रश्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रश्न
FormMasculine, Accusative, Singular
कामक्रोधबलातिगाःhaving gone beyond the force of desire and anger
कामक्रोधबलातिगाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकाम-क्रोध-बल-अतिग
FormMasculine, Nominative, Plural

विदुर उवाच

V
Vidura
S
sabhā (assembly/court)
S
sabhāsadaḥ (assembly members/councillors)
A
agni (fire)